De phallusman en zijn doel in het leven

De phallusman en zijn doel in het leven

Beste lezer,

Waarom koopt een man van zeventig nog een cabrio? Waarom hebt u, ver genoeg terug in de tijd, ongeveer twee keer zoveel vrouwelijke als mannelijke voorouders? En als de man werkelijk maar één ding wil, waarom koopt hij dan condooms?

Vandaag een soortbeschrijving, van een dier dat u kent, misschien beter dan u lief is. Het eerste exemplaar heb ik zelf op de snijtafel gelegd.

Peter Koopman

Voormalig sportdocent, maar vooral amateur-antropoloog van de menselijke illusie 

 

 

De phallusman en zijn doel in het leven

Het eerste exemplaar dat ik beschrijf, ken ik van binnenuit. Zestien jaar, 1966, een dojo die rook naar zweet en linoleum. Hij was er gekomen omdat iemand met grote overtuiging had verteld dat zijn handen dodelijke wapens zouden worden. Wie hij met die handen wilde doden, wist hij niet. Wie hij ermee wilde imponeren, wist hij wel, al zou hij dat glashard hebben ontkend. Hij dacht dat hij kwam voor zelfverdediging. Op het inschrijfformulier stond geen ander vakje.

Ik leg hem op tafel, samen met de rest van zijn soort, en volg de oude methode: naam, herkomst, verspreiding, gedrag, vijanden. Wat de natuuronderzoeker met een kever doet, mag met een man ook.

Soortnaam

Homo phallicus, in de volksmond de phallusman. Komt voor vanaf de puberteit, met een opvallende piek tussen vijftien en dertig en een tweede, treuriger piek rond de pensioengerechtigde leeftijd. Herkenbaar aan een lichte voorwaartse helling van het hele bestaan.

Herkomst

Ontsproten uit bacteriën, via een eindeloze reeks tussenvormen die één ding gemeen hadden: ze kregen nakomelingen. Een verdienste is dat niet. Het is een selectie-effect. Wie geen nakomelingen kreeg, is niemands voorouder en schrijft dus ook geen essays. De phallusman draagt in elke cel de handtekening van winnaars, zonder te weten welke wedstrijd er werd gespeeld.

En die wedstrijd was zwaar. Een rekenvoorbeeld voor wie geen bioloog is. Een vrouw kan in haar leven een beperkt aantal kinderen krijgen; elk kind kost haar negen maanden zwangerschap en jaren zorg. Een man kan in theorie honderden kinderen verwekken, met een investering van een paar minuten. Het gevolg laat zich raden. Bijna elke vrouw in de geschiedenis kreeg kinderen. Veel mannen kregen er geen, en een paar mannen kregen er absurd veel. Genetisch onderzoek wijst op een periode, zo’n achtduizend jaar geleden, waarin op elke man die zich voortplantte ongeveer zeventien vrouwen kwamen die dat deden.

Daar zit het antwoord op de tweede vraag van vanochtend. U hebt twee keer zoveel vrouwelijke als mannelijke voorouders omdat veel van die vrouwen hun kinderen kregen van dezelfde, betrekkelijk kleine groep mannen. Vrouwen waren het spaarboekje: weinig rendement, zelden een verlies. Mannen waren de loterij: de meesten trokken een niet, een enkeling de hoofdprijs. De phallusman stamt af van hoofdprijzen, en dat verklaart een groot deel van zijn karakter. Wie van loterijwinnaars afstamt, koopt lootjes.

Op internet circuleert een strengere wet: twintig procent van de mannen krijgt tachtig procent van de vrouwen. Het is het lievelingsgetal van de verbitterde phallusman, en het komt uit datingapps. Daar meet het likes, geen kinderen, en een duim omhoog op een telefoon heeft nog nooit iemand zwanger gemaakt. De werkelijke verhouding is minder dramatisch en interessanter. Het mechanisme heet spreiding. Bij vrouwen ligt het aantal kinderen dicht bij elkaar; bij mannen loopt het uiteen van nul tot tientallen. Over de lange duur van de menselijke geschiedenis kregen naar schatting ruwweg vier op de vijf vrouwen kinderen, tegen ongeveer vier op de tien mannen. Geen tachtig-twintig dus, wel een loterij waarbij meer dan de helft van de mannen met lege handen naar huis ging.

En die extreme piek van zeventien op één? Daar kozen geen vrouwen massaal voor dezelfde man. Die is waarschijnlijk het werk van de mannen zelf: clans in vaderlijke lijn die elkaar bevochten en uitroeiden, waarbij hele mannelijke stambomen in één keer van het bord verdwenen. De selectie die de phallusman het hardst trof, was niet de kieskeurigheid van de vrouw. Het was de knots van een andere phallusman.

Verspreiding en habitat

Overal. In de sportschool, de directiekamer, de collegezaal, het parlement, de kunstacademie. Opvallend vaak in vechtsportscholen, wat ik na zestig jaar observatie zonder aarzeling kan bevestigen. Hij bouwt nesten van uiteenlopend materiaal: spieren, diploma’s, leasecontracten, dichtbundels.

Baltsgedrag

Hier wordt het interessant, want de phallusman weet niet dat hij baltst. Hij denkt dat hij werkt, traint, schrijft of de wereld verbetert. Een pauw weet ook niet dat zijn staart een advertentie is. Hij heeft een staart en loopt ermee rond.

Het gedrag laat zich ordenen op een schaal. Aan de zachte kant het slijmen: complimenten, aandacht, de grap die net iets te lang wordt uitgesponnen. Aan de harde kant het uitschakelen van de concurrentie, en in de uiterste staart van de verdeling het geweld, tegen de rivaal of tegen de vrouw zelf.

Over die uiterste staart moet ik eerlijk zijn, want daar schuurt mijn eigen model. Ik ben ervan overtuigd dat gedrag een biologische herkomst heeft, maar het sluit niet op alles aan. Er zijn onderzoekers geweest die verkrachting als evolutionaire aanpassing wilden verklaren, en ze zijn daar terecht op afgerekend: de gegevens dragen het niet. Moord onder jonge mannen volgt daarentegen opvallend trouw de lijnen van rang en rivaliteit. De meeste doden vallen bij ruzies over niets. Een blik, een belediging, een plek aan de bar. Alleen is niets voor de phallusman nooit niets. Het is rang.

Het meeste gebeurt echter in het midden, en daar wordt het pas echt komisch. Daar staan de kostbare signalen. Een signaal is geloofwaardig als het duur is: wie zich iets nutteloos kan permitteren, laat zien dat hij reserves heeft. De gazelle die hoog opspringt in plaats van te vluchten. De man die een sportwagen koopt die hij niet nodig heeft. Het proefschrift van vierhonderd pagina’s dat drie mensen lezen. De bodybuilder die spieren kweekt waarmee hij nooit iets zal tillen dat ertoe doet. Een flink deel van wat wij cultuur noemen, laat zich lezen als een reusachtige pauwenstaart.

Ik vind dat een verleidelijke gedachte, en juist daarom wantrouw ik haar. Een verklaring die op alles past, bewijst niets; ze wordt een geloof. Niet elk gedicht is een paringsroep. Wel opvallend veel.

Dan de man van zeventig met de cabrio, de eerste vraag van vanochtend. Hij koopt hem niet omdat hij nog kinderen wil. Hij koopt hem omdat het mechanisme dat zijn voorvaderen naar de hoofdprijs dreef, niet weet hoe oud zijn drager is. Het is een thermostaat die nog altijd aanslaat in een huis waar al jaren niemand meer woont. Het mechanisme vraagt niet naar het doel. Het slaat aan.

De keurmeester

Wie de phallusman beschrijft en de vrouw vergeet, maakt dezelfde fout als de phallusman. Hij ziet haar als object, als prijs, als iets wat te verkrijgen valt. In de biologie is zij de partij die kiest. Bij vrijwel alle soorten waar het ene geslacht meer investeert in het nageslacht, is dat geslacht kieskeurig en paradeert het andere. Zij is de keurmeester op de hondenshow. Hij is het hondje dat over de stokjes springt en denkt dat het om de stokjes gaat.

Hoe kiest de keurmeester? Met een cijfer. Iedereen loopt rond met een ingeschatte waarde, ergens tussen één en tien, opgebouwd uit uiterlijk, status, gezondheid, humor en vooruitzicht. Niemand heeft dat cijfer ooit gezien, de drager ook niet, en toch werkt het opvallend nauwkeurig. Mensen belanden doorgaans bij iemand met ongeveer hetzelfde cijfer, en een zes die een negen benadert, weet al hoe het afloopt voordat hij het weet. Het is een markt zonder prijskaartjes waarop iedereen de prijzen kent.

Dat cijfer wordt niet alleen afgelezen. Het wordt ook afgekeken. Wie gekozen is, stijgt in waarde. Een guppyvrouwtje kiest eerder een mannetje dat ze net met een ander vrouwtje heeft gezien, ook als ze hem kort daarvoor links liet liggen. Bij mensen gaat het niet wezenlijk anders: in een experiment vonden alleenstaande vrouwen dezelfde man aantrekkelijker zodra hem een vaste partner werd toegedicht. De ring als keurmerk. Wij willen wat de ander wil, omdat de begeerte van een ander het goedkoopste bewijs van waarde is. Zelf onderzoeken kost energie; afkijken is gratis. Hier vind ik mijn model het sterkst, want het kiezen blijkt grotendeels uitbesteed.

En als de spoeling dun wordt? Dan wordt er toch gekozen. In een bekend experiment moesten proefpersonen stippen benoemen als blauw of paars. Toen de blauwe stippen schaars werden, begonnen ze paarse stippen blauw te noemen. De categorie rekte mee met het aanbod. Zo werkt ook het cijfer. Er bestaat een onderzoek uit de jaren zeventig met de onweerstaanbare vraag of de meisjes mooier worden tegen sluitingstijd. Het antwoord was ja, en de jongens werden het ook. De lat ligt niet vast; hij zakt mee met wat er nog rondloopt, zodat er altijd iemand overheen springt.

Daar schuurt het wel. Als de maatstaf meebeweegt met het aanbod, is de schaal van één tot tien minder een meetlat dan een elastiekje, en een elastiekje meet vooral hoe laat het is. Of dat de waarde van het cijfer ondermijnt of juist de kern ervan is, weet ik niet zeker. Ik neig naar het laatste: een keurmeester die bij gebrek aan rashonden de bastaard bekroont, houdt in elk geval de show aan de gang.

Ook vrouwen hebben hun strategieën, en die zijn niet minder verhuld. Maar dat is een andere soortbeschrijving, en een exemplaar van deze soort is daarvoor niet de aangewezen onderzoeker.

Vijanden

Andere phallusmannen, uiteraard. Maar de grootste vijand van de theorie is het condoom, en daarmee komen we bij de derde vraag.

Als de phallusman werkelijk maar één ding wil, en dat ene ding is voortplanting, dan is zijn gedrag ronduit idioot. Hij gebruikt voorbehoedsmiddelen. Hij kijkt porno, wat reproductief ongeveer zo zinvol is als kauwen op een foto van brood. Hij gaat met dezelfde inzet achter vrouwen aan die al zwanger zijn, te oud voor kinderen, of er gewoon geen willen.

Hier bezwijkt de satire waarmee ik begon, en dat is de bedoeling. De phallusman heeft geen doel. Niet de status die hij meent na te jagen, en ook niet de copulatie waarvan de cynicus beweert dat het eigenlijk daarom draait. Hij is een uitvoerder van mechanismen die ooit, in een andere omgeving, tot nakomelingen leidden: lust, opwinding, rivaliteit, de kriebel bij een blik. Die mechanismen zijn gebleven. De opdracht erachter heeft nooit bestaan. Evolutie geeft geen opdrachten. Ze schrapt wie de verkeerde dingen deed en laat de rest doorgaan, zonder toelichting.

Dat is grappig en treurig in één. De phallusman verpakt zijn gedrag in liefde, ambitie, kunst en discipline. De cynicus pelt die verpakking af en roept triomfantelijk: zie je wel, seks. Onder die laag zit echter geen kern. Een ui heeft ook geen hart. Je pelt tot je huilt, en dan houd je niets over.

De jongen van zestien dacht dat hij kwam voor zelfverdediging. Later dacht ik, wijzer geworden, dat hij kwam voor de meisjes. Nu denk ik dat hij nergens voor kwam. Hij kwam. Iets in hem reageerde op een belofte, en zijn verstand schreef er achteraf een verhaal bij, eerst over zelfverdediging, toen over meisjes, nu over mechanismen. Het laatste verhaal is beter onderbouwd dan het eerste. Het blijft een verhaal.

Zestig jaar later loopt er nog steeds weleens een jongen de zaal binnen. Zestien, schouders iets te breed opgezet, handen in de zakken. Hij zegt dat hij wil leren vechten. Ik vraag niet waarom. Hij zou het toch niet weten.

Er is geen bestuurder. Alleen gedrag.

 

Literatuur

  • Baumeister, R. F. (2010). Is There Anything Good About Men? How Cultures Flourish by Exploiting Men. Oxford University Press.
  • Buss, D. M. (2016). The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating (herziene ed.). Basic Books.
  • Coyne, J. A. & Berry, A. (2000). Rape as an adaptation. Nature, 404, 121–122.
  • Daly, M. & Wilson, M. (1988). Homicide. Aldine de Gruyter.
  • Houellebecq, M. (1994). Extension du domaine de la lutte. Maurice Nadeau.
  • Hrdy, S. B. (1999). Mother Nature: Maternal Instincts and How They Shape the Human Species. Pantheon.
  • Karmin, M. e.a. (2015). A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture. Genome Research, 25(4), 459–466.
  • Miller, G. (2000). The Mating Mind. Doubleday.
  • Sapolsky, R. M. (2023). Determined: A Science of Life Without Free Will. Penguin Press.
  • Thornhill, R. & Palmer, C. T. (2000). A Natural History of Rape. MIT Press.
  • Tooby, J. & Cosmides, L. (1992). The psychological foundations of culture. In Barkow, Cosmides & Tooby (red.), The Adapted Mind. Oxford University Press.
  • Trivers, R. (1972). Parental investment and sexual selection. In Campbell (red.), Sexual Selection and the Descent of Man. Aldine.
  • Zahavi, A. & Zahavi, A. (1997). The Handicap Principle. Oxford University Press.
  • Wilder, J. A., Mobasher, Z. & Hammer, M. F. (2004). Genetic evidence for unequal effective population sizes of human females and males. Molecular Biology and Evolution, 21(11), 2047–2057.
  • Zeng, T. C., Aw, A. J. & Feldman, M. W. (2018). Cultural hitchhiking and competition between patrilineal kin groups explain the post-Neolithic Y-chromosome bottleneck. Nature Communications, 9, 2077.
  • Dugatkin, L. A. (1992). Sexual selection and imitation: females copy the mate choice of others. The American Naturalist, 139(6), 1384–1389.
  • Girard, R. (1961). Mensonge romantique et vérité romanesque. Grasset.
  • Levari, D. E. e.a. (2018). Prevalence-induced concept change in human judgment. Science, 360(6396), 1465–1467.
  • Parker, J. & Burkley, M. (2009). Who’s chasing whom? The impact of gender and relationship status on mate poaching. Journal of Experimental Social Psychology, 45(4), 1016–1019.
  • Pennebaker, J. W. e.a. (1979). Don’t the girls get prettier at closing time: A country and western application to psychology. Personality and Social Psychology Bulletin, 5(1), 122–125.

 

Ook interessant voor jou!