Beste lezer,
Weet u waarom de snelste zwaargewicht uit de geschiedenis op televisie opsprong van een grappenmaker? En waarom uw ogen dichtgaan op het ene moment dat u ze werkelijk nodig hebt?
Een bekende zelfverdedigingstrainer bouwde op dat ene fragment een compleet verhaal over overvallen, reflexen en training. Ik vond het vergezocht. Daarna ging ik het uitzoeken, en bleek er zelf op een paar punten naast te zitten.
Kun je een schrik afleren, of juist gebruiken? Het antwoord begint bij een dichtslaande deur en een emmer ijswater.
Peter Koopman
Voormalig sportdocent, maar vooral amateur-antropoloog van de menselijke illusie
De schrik van Muhammad Ali
Een grap bij Parkinson
In 1981 zit Muhammad Ali voor de laatste keer bij de Britse presentator Michael Parkinson. Hij is negenendertig, zijn loopbaan loopt op haar eind, en naast hem zit de komiek Freddie Starr. Starr leefde van onvoorspelbaarheid. Op enig moment haalt hij iets uit, plotseling en van dichtbij, en Ali schiet omhoog. De man die Frazier en Foreman op zich af zag komen, schrikt zich op een bank in een tv-studio een ongeluk van een grappenmaker.
Het fragment dook onlangs op bij Tony Blauer, een Canadese trainer die al tientallen jaren een zelfverdedigingssysteem verkoopt aan burgers, politie en leger. Hij noemt het een waanzinnige flinch en gebruikt de beelden als bewijsstuk. Zijn redenering gaat zo. Zolang iemand weet wat er komt, ermee heeft ingestemd en zich heeft voorbereid, gedraagt hij zich als een vechter. Valt een van die drie weg, dan neemt het lichaam het over en schrikt ook de best getrainde mens ter wereld. Op die schrik heeft Blauer zijn systeem gebouwd. Wie de schrik leert ombuigen, luidt de belofte, maakt van zijn zwakste moment een wapen.
Mijn eerste reactie was: vergezocht. Ik dacht dat het om een foto ging, en van een foto valt niet af te lezen of iemand schrikt of schrik speelt. Ali was een showman, een tv-studio is een toneel, en ik zag geen reden waarom een man daar ergens van zou schrikken. Daar kwam bij dat een echte schrik volgens mij vanzelf door een actie gevolgd moest worden. Geen actie, dus geen schrik, dus toneel.
Van die bezwaren bleef weinig over. Het was geen foto maar een video. Een komiek op armlengte is een prima reden om te schrikken. En dat een echte schrik automatisch een actie oplevert, bleek een aanname die ik vijftig jaar heb meegedragen zonder haar ooit na te kijken. Voor iemand die een halve eeuw mensen heeft leren vechten is dat geen kleinigheid.
Ik begon in 1966 met karate, in de tijd dat je met droge ogen werd verteld dat je handen dodelijke wapens zouden worden. Die belofte werd met overtuiging verkocht en met overtuiging gekocht, ook door mij. Wie zo is begonnen, kijkt later met argwaan naar iedereen die van een gewoon mens een wapen zegt te maken. Die argwaan is gezond. Een argument is ze niet.
Dit stuk doet daarom wat ik eerst naliet: nagaan wat er in een lichaam gebeurt als het schrikt, wat Blauer daarover beweert, waar hij gelijk heeft en waar zijn verhaal van de weg raakt. En wat een mens er in de praktijk mee kan.
Drie alarmen in plaats van één
Het woord flinch suggereert één ding. In het lichaam zijn het er drie, en ze gaan na elkaar af.
Het eerste is de schrikreflex. Een plotselinge, sterke prikkel, een knal, een stoot, een schreeuw, bereikt de hersenstam en wordt daar zonder overleg doorgeschakeld naar de spieren. Het deel van het brein dat afweegt en benoemt komt er niet aan te pas; daar is de route te kort voor. Binnen dertig tot vijftig duizendsten van een seconde knijpen de ogen dicht. Daarna rolt de reactie van boven naar beneden door het lichaam. Het hoofd schiet naar voren, de schouders gaan omhoog, de ellebogen buigen, de vingers krommen zich, de romp krimpt, de knieën knikken. Na ruwweg anderhalve tiende seconde is het hele patroon uitgerold. Na een halve seconde is het voorbij.
Twee eigenschappen zijn voor de rest van dit verhaal van belang. De schrikreflex is ongericht: het lichaam krimpt in elkaar, of het gevaar nu van links, van rechts of van achteren komt. En de vorm ligt vast. Buigen, sluiten, kleiner worden. Het organisme beschermt wat kwetsbaar is, de ogen en de nek, en doet dat blind. Letterlijk. Daar ligt het antwoord op de vraag waarom uw ogen dichtgaan precies wanneer u ze nodig hebt: een oog dat een tiende seconde niets ziet, is te verkiezen boven een oog dat nooit meer iets ziet.
Het tweede alarm is de gerichte afweer. Het brein bewaakt een zone rond hoofd en romp. Alles wat die zone met vaart binnenkomt en gezien wordt, lokt een beweging uit die wel richting heeft. Het hoofd duikt weg van het object. Een hand komt omhoog en schuift tussen het object en het gezicht. Dit is wat u doet als er een bal op u afkomt. Het duurt langer, anderhalve tot drie tiende seconde, en het heeft een voorwaarde die de schrikreflex niet kent: je moet het zien aankomen.
Het derde alarm is trager en houdt het langst aan. Het brein beoordeelt wat er aan de hand is, adrenaline stroomt, hart en ademhaling versnellen. Dit is de fase van seconden en minuten, waarin een organisme bevriest, wegrent of terugslaat. Bevriezen komt daarbij veel vaker voor dan de vechtsportfolders doen vermoeden. Wie ooit een beginner voor het eerst hard geraakt heeft zien worden, kent het beeld: hij staat erbij en kijkt ernaar.
Op een rij:
| Tijd na de prikkel | Wat er gebeurt | Te trainen? |
| 0,03 tot 0,05 seconde | De ogen knijpen dicht | Nee |
| 0,05 tot 0,15 seconde | Het schrikpatroon rolt van nek naar knieën | Nee, wel te dempen door gewenning |
| 0,15 tot 0,3 seconde | Gerichte afweer, alleen bij een dreiging die gezien is | De vorm, voor een deel |
| Vanaf 0,2 à 0,3 seconde | Eerste aangeleerde beweging | Ja |
| Seconden tot minuten | Beoordelen, adrenaline, bevriezen, vluchten of vechten | Indirect |
De laatste kolom is waar het om draait. Een bewuste reactie op iets wat je ziet, kost een mens ongeveer twee tiende seconde, en dat is de eenvoudigste soort: één signaal, één antwoord. Moet er gekozen worden, dan loopt de tijd op. De schrikreflex is dus zo’n vier keer sneller dan de snelste gedachte. Tegenhouden lukt niet en nadoen ook niet. Wie schrik speelt, begint te laat en houdt te lang aan; op vertraagde beelden is dat verschil te zien.
Daarmee was mijn bezwaar over toneel beantwoord. De eerste tienden van een seconde van Ali’s reactie kan geen acteur maken. Wat hij daarna deed, de blik, het gebaar, de grap die hij ervan maakte, dat was de showman weer. De reflex was echt, de rest was Ali.
En mijn aanname dat een echte schrik vanzelf door een actie wordt gevolgd? De schrik is de actie. Daarna oriënteert het organisme zich, en als er niets aan de hand blijkt, gebeurt er niets. Vals alarm is de regel. Anders zaten we na elke dichtslaande deur in een gevecht.
Voor mijn eigen model is dit een schoolvoorbeeld. Ik ben ervan overtuigd dat er geen bestuurder in het hoofd zit: het organisme reageert en het bewustzijn vertelt achteraf wat er gebeurd is. Bij de schrik kun je dat met een stopwatch aanwijzen. Het lichaam is klaar voordat degene die zegt dat hij erin woont, er weet van heeft. Ali schrok niet om daarna te besluiten op te springen. Ali sprong op en hoorde het later.
Een deur en een emmer ijswater
Wie hier even bij stilstaat, merkt dat schrik en schrik twee zijn. Een deur die hard dichtslaat geeft een schokje. Een emmer ijswater over de ruggengraat geeft iets heel anders. Mijn eerste gedachte was dat schrik dus een glijdende schaal kent, van weinig naar veel. Dat klopt, maar het is te zuinig. Er zijn minstens drie schalen, en de deur en de emmer liggen niet op dezelfde.
De eerste schaal is de sterkte van de prikkel. Een zwakke prikkel geeft alleen een oogknip. Een sterkere neemt hoofd en schouders mee, een nog sterkere de armen, de romp en de benen. De reactie breidt zich uit van boven naar beneden, als een rimpeling die verder komt naarmate de steen groter is. Plotselingheid telt daarbij zwaarder dan hardheid. Een geluid dat in een oogwenk op volle sterkte is, doet meer dan een harder geluid dat rustig aanzwelt.
Aan de onderkant van die schaal zit een knik. Een milde verrassing geeft geen kleine schrik. Ze geeft het omgekeerde: je draait je naar de bron toe, de hartslag zakt even, het organisme haalt informatie binnen. Pas boven een drempel slaat toewenden om in afweren.
De tweede schaal is de toestand waarin het organisme verkeert. Dezelfde deur geeft thuis op de bank een schokje en ’s nachts in een lege parkeergarage een sprong. Angst zet de versterker open. Een goed humeur draait hem dicht, herhaling ook, en zelfs een zacht geluidje een tiende seconde voor de klap dempt de reactie merkbaar. Het organisme rekent voortdurend uit wat er waarschijnlijk komt en stelt zijn alarm daarop af. Voor mijn model, dat de mens ziet als een voorspellend systeem dat zuinig is met energie, is dat koren op de molen. Een alarm dat altijd op maximaal staat is duur. Een alarm dat meebeweegt met de verwachting is goedkoop.
Hier zit de eerste barst in het verhaal van de trainer, en ze is leerzaam. Hij stelt dat alertheid beschermt. Dat is half waar. Wie precies weet wanneer de klap komt, schrikt minder of niet. Wie alleen weet dat er gevaar dreigt, maar niet wanneer en waarvandaan, schrikt juist harder. De gespannen agent in een donkere steeg heeft een gevoeliger schrikreflex dan de toerist die nergens erg in heeft. Waakzaamheid dempt dus niet vanzelf. Ze is een volumeknop, en zolang het tijdstip onbekend blijft, draait ze de verkeerde kant op.
Aan het verste uiteinde zitten mensen bij wie de knop vastzit. Er bestaat een aangeboren aandoening waarbij een baby van een tikje op de neus verstijft als een plank. En wie een oorlog of een overval heeft meegemaakt, kan jaren later nog van een vallende pan tegen het plafond zitten.
De derde schaal is de vraag welk systeem er afgaat, en daar gaan de deur en de emmer uiteen. De deur is een zuivere schrikreflex: hersenstam, een fractie van een seconde, klaar. Het ijswater begint misschien ook zo, door de aanraking. Dan neemt iets anders het over. Koudezintuigen in de huid slaan alarm en het lichaam antwoordt met een onbedwingbare hap naar adem, gevolgd door hijgen, een bonzend hart en een bloeddruk die omhoogschiet. Dat heet de koudeschok en hij houdt een minuut of langer aan. Het is de reden dat mensen die in koud water vallen, verdrinken lang voordat ze onderkoeld kunnen raken. Ze happen naar adem op het verkeerde moment.
Er is nog een verschil, eenvoudiger en even belangrijk. De deur zwijgt na de klap. Het water blijft liggen waar het ligt. Het ene is een gebeurtenis, het andere een toestand, en een reactie op een toestand houdt aan zolang de toestand duurt.
De flinch in het enkelvoud bestaat dus niet. Er is een familie van reacties, met eigen circuits, eigen drempels en eigen looptijden, en de omstandigheden draaien aan de knoppen. Een systeem dat op de flinch is gebouwd, heeft een probleem zodra blijkt dat het lidwoord niet klopt.
Wat de trainer beweert
Blauers verhaal bestaat uit een handvol beweringen. Ik loop ze langs, van sterk naar zwak.
Iedereen schrikt, hoe getraind ook. Dat klopt. Gewenning dempt de reflex, uitzetten kan niemand. Ali op de bank bij Parkinson is daar een vermakelijk bewijs van, al was een willekeurige buurman even goed geweest.
De schrik is sneller dan het denken. Klopt ook, met een factor vier.
De schrik is tachtigduizend jaar oud en zetelt in het reptielenbrein. Hier gaat het voor het eerst mis, tweemaal in één zin. De schrikreflex is honderden miljoenen jaren oud; vissen schieten met een verwant mechanisme weg van gevaar. Blauer zit er dus een paar duizend keer naast, en nog in de bescheiden richting ook. Het reptielenbrein is een beeld uit de jaren zestig dat hersenonderzoekers allang bij het oud papier hebben gezet. Dat lijkt muggenzifterij. Het zegt wel iets over hoe grondig de rest is nagezocht.
Bij een schrik spreiden de vingers zich en duwen de handen het gevaar weg. Dit is de belangrijkste vergissing, en ze is subtiel. Blauer beschrijft het tweede alarm, de gerichte afweer, en noemt het bij de naam van het eerste. Bij de echte schrikreflex krommen de vingers zich, sluiten de ogen en krimpt het lichaam. Handen die omhoogkomen en afweren, horen bij het systeem dat reageert op wat je ziet naderen.
Die verwisseling heeft gevolgen. Het beschermende gebaar waarop zijn hele systeem is gebouwd, verschijnt alleen als de aanval in de laatste fractie van een seconde in beeld komt. Bij een klap uit de dode hoek, en daar komen de gemeenste klappen vandaan, krijgt het slachtoffer de kale schrikreflex. Ogen dicht, schouders op, en niets om om te buigen.
De kracht komt uit de gekruiste strekreflex. Die reflex bestaat. Hij zorgt ervoor dat u niet omvalt als u op een punaise trapt: het ene been trekt zich terug, het andere strekt zich om het gewicht op te vangen. Met armen die naar voren stoten heeft hij niets te maken. Hier is een etiket uit het leerboek geleend omdat het deftig klinkt.
Bij een plotselinge aanval kan het denkende brein geen techniek verwerken. Voor de eerste kwart seconde is dat juist. Daarna niet meer. Goed ingeslepen vaardigheden blijven onder druk grotendeels beschikbaar; ze worden slordiger, verdwijnen doen ze niet. Anders zou geen bokser na de eerste rake klap nog een combinatie slaan.
De schrik valt om te bouwen. Training zou de oerreactie omzetten in een beschermende houding en die weer in een tactisch antwoord. Dit is zijn beste idee, en er is meer voor te zeggen dan ik eerst dacht.
Om te beginnen is er een bevinding uit het laboratorium die hem in de kaart speelt. Laat iemand een eenvoudige beweging klaarzetten, bijvoorbeeld de arm strekken op een signaal, en geef dan onverwacht een keiharde knal. De beweging komt los na zeven à acht honderdsten van een seconde, veel sneller dan de persoon haar ooit bewust kan starten. De schrik werkt als een trekker die afvuurt wat er in de kamer zat. Dat is precies wat Blauer beweert.
Daarnaast is er een kleine Nederlandse studie onder politiemensen. Ik heb zelf een paar jaar geweldsinstructie gegeven aan de politie in Zandvoort, dus dat onderzoek las ik met meer dan gewone belangstelling. Agenten die waren getraind op afweer die aansluit bij hun reflexen, bleven in nagespeelde aanhoudingen onder hoge druk beter overeind dan collega’s met de gangbare training. Het is één studie, de groep was klein en het ging niet om Blauers eigen systeem. Ze wijst wel zijn kant op.
En er is een argument dat geen onderzoek nodig heeft. De klassieke zelfverdediging leert tien antwoorden op tien aanvallen. Kiezen kost tijd, en elke extra keuze kost meer. Eén grof antwoord dat ongeveer aansluit bij wat het lichaam toch al doet, is sneller dan een menu. Dat inzicht is Blauers verdienste, en ze is niet gering.
Waar het spaak loopt
Nu de keerzijde.
De snelle route vraagt dat de beweging klaarstaat. In het laboratorium wist de proefpersoon wat hij moest doen en wachtte hij op een signaal. Klaarstaan is voorbereiding, en voorbereiding is wat volgens Blauers eigen analyse ontbreekt bij een overval. De trekker werkt, maar alleen als het wapen geladen was.
Verrassing laat zich niet oefenen met mensen die zich hebben ingeschreven. Elke oefening in een zaal gebeurt met de drie dingen die volgens Blauer het verschil maken: je weet dat het komt, je hebt ermee ingestemd, je bent voorbereid. Hij traint dus de situatie waarvan hij zelf zegt dat ze anders verloopt dan de echte. Onvoorspelbare timing helpt een eind. Het gat dicht ze niet. Ik heb in mijn eigen zaal nooit de illusie verkocht dat wat daar gebeurt zich laat doortrekken naar de straat; daar gelden andere regels. Blauer weet dat ook, het is de reden dat zijn systeem bestaat. Alleen ontkomt ook hij niet aan de zaal.
Zijn antwoord strekt, de schrik buigt. De houding die hij aanleert, heeft de voorste arm gestrekt naar voren. De schrikreflex trekt alles naar binnen. Zijn beweging gaat dus tegen het eerste alarm in en lift mee op het tweede, het tragere, dat alleen afgaat als je de aanval ziet.
De schrik is ook een kostenpost. De ogen zijn een tiende seconde dicht, en waar het lichaam mee bezig was, stokt. Blauer verkoopt de reflex als een cadeau van de evolutie. Het is eerder een belasting die het organisme heft, waarvan je met training een deel kunt terugvragen.
De uitkomst is nooit geteld. Niemand heeft bijgehouden of mensen met deze training een echte overval beter doorstaan dan mensen zonder. Er zijn getuigenissen, veel en vurig. Getuigenissen had het karate van 1966 ook.
Dan het woord instemming, de middelste van zijn drie voorwaarden en de zwakste. De hersenstam weet niet of u ergens voor getekend hebt. Blauer zegt zelf dat boksers ook in de ring schrikken van een stoot die ze niet zagen aankomen, in een gevecht waar ze vrijwillig aan begonnen. Wat telt is voorspelbaarheid. Instemming is een begrip voor de rechter, niet voor het ruggenmerg.
En Ali? De bank bij Parkinson bewijst dat de grootste bokser van zijn tijd een hersenstam had. Over hoe een getraind mens een hinderlaag doorstaat, zegt het fragment niets. Tussen een grap in een studio en een mes in een steeg ligt een afstand die één anekdote niet overbrugt, hoe beroemd de hoofdpersoon ook is.
Twee keer dezelfde stoep
Een voorbeeld maakt het verschil tastbaar. Neem een man die ’s avonds geld pint.
In de eerste versie hoort hij voetstappen, kijkt opzij en ziet iemand op zich af komen die te snel loopt en te lang blijft kijken. Zijn hartslag gaat omhoog, hij draait zijn lichaam half, zijn handen komen vanzelf wat hoger. Dan haalt de ander uit. De man ziet de arm bewegen. Zijn ogen knijpen dicht, zijn schouders schieten op, en vrijwel meteen komt zijn hand tussen de vuist en zijn gezicht. Dat laatste is het tweede alarm, de gerichte afweer, en het gaat af omdat hij de klap zag komen. Heeft hij ooit geoefend om vanuit dat gebaar naar voren te stappen, dan betaalt die oefening zich nu uit. Zo’n drie tiende seconde na het begin van de stoot doet hij iets bruikbaars. Voor dit scenario is Blauers systeem gemaakt, en hier werkt het.
In de tweede versie staat dezelfde man met zijn pasje in de hand naar het scherm te kijken. De klap komt van schuin achter. Hij ziet niets. Als de vuist hem raakt, schrikt hij: ogen dicht, schouders op, het lichaam krimpt, de vingers krommen zich om het pasje. Er komt geen hand voor het gezicht, want er was niets te zien waar die hand naartoe kon. Daarna, als hij nog staat, begint het derde alarm, en de kans is groot dat hij een seconde of langer verstijfd blijft staan. Er is geen gebaar geweest om om te bouwen. De training uit de eerste versie vindt hier niets om op aan te haken.
Het verschil tussen die twee avonden zit niet in de reflexen van de man en niet in zijn training. Het zit in de twee seconden ervoor, waarin hij in de ene versie opkeek en in de andere niet. Daarom weegt in wat nu volgt de fase voor de klap het zwaarst.
Wat je ermee kunt
Wat blijft er over voor wie lesgeeft, of voor wie alleen heelhuids thuis wil komen?
Schrijf de eerste anderhalve tiende seconde af. Die is van de hersenstam en blijft van de hersenstam. Kun je een schrik afleren? Nee. Je kunt hem dempen door gewenning, en je kunt beïnvloeden wat erna komt. Alle winst zit in het stuk daarna.
Houd het bij één antwoord. Handen omhoog voor het hoofd, kin naar de borst, naar voren of opzij: welk antwoord het is, doet er minder toe dan dat het er één is. Een keuzemenu is iets voor de sportschool.
Steek het meeste werk in de fase voor de klap. Geweld valt zelden uit de lucht. Er gaat bijna altijd iets aan vooraf: een toon, een afstand die krimpt, iemand die te dichtbij komt staan en daar blijft. Wie in die fase zijn handen al op borsthoogte heeft, open en pratend, en een stap ruimte houdt, begint zijn reflex vanuit een bruikbare stand. De schrik maakt dan af wat al half was ingezet. Dit levert meer op dan welke ombouw van de reflex ook, en het kost niets. Het spectaculaire deel van zelfverdediging is het minst nuttige. Het nuttigste deel ziet eruit als iemand die een beetje raar staat te praten.
Oefen onder spanning en zonder afgesproken moment. Wat in rust is geleerd, lekt weg onder druk. Wat onder druk is geleerd, blijft beter hangen. Voor politiemensen is dat aangetoond, en er is geen reden waarom het voor anderen niet zou gelden.
Houd de ring en de straat uit elkaar. In de ring trainen we de schrik weg. De beginner knippert en draait zijn hoofd af; na een paar honderd rondes sparren blijven de ogen open en leest hij de schouder van de ander. Dat lukt omdat de dreiging in de ring uit een smalle hoek komt, van één persoon, binnen vaste regels. Het organisme leert wat het kan verwachten en zet het alarm zachter.
Ali was daarvan de overtreffende trap. Hij zag een stoot aankomen voordat de ander wist dat hij ging slaan. Op de bank bij Parkinson verwachtte hij niets, en dus had hij niets. Dat is het antwoord op de vraag waarom de snelste zwaargewicht uit de geschiedenis opsprong van een grappenmaker: zijn snelheid was voorspelling, en waar niets te voorspellen viel, was hij een man als ieder ander.
Blauer wil de schrik gebruiken, de boksleraar wil hem kwijt. Beiden hebben gelijk op eigen terrein, en ongelijk zodra ze het terrein van de ander betreden.
Wees zuinig met beloften. Dit is de les die het minst met fysiologie te maken heeft. Een cursist die gelooft dat zijn schrik een wapen is, loopt een steeg in die hij anders had gemeden. Dan heeft de training zijn kansen verslechterd, hoe goed de techniek ook was.
Waar mijn eigen model schuurt
Ik heb een model waarvan ik overtuigd ben, en de schrik past er op het eerste gezicht naadloos in. Geen bestuurder, een organisme dat reageert, een bewustzijn dat het verslag achteraf schrijft. Toch schuurt het op drie plaatsen, en de lezer mag weten waar.
De eerste is de taal. Ik schreef hierboven dat je een beweging kunt klaarzetten, een schrik kunt dempen, je werk in een fase kunt steken. In elk van die werkwoorden zit een mannetje verstopt dat klaarzet, dempt en steekt. Ik krijg hem er niet uit. Het kan zijn dat de taal tekortschiet. Het kan ook zijn dat mijn model iets mist.
De tweede is de training zelf. Als er niemand aan het stuur zit, wie gaat er dan drie avonden per week oefenen op wat er na de schrik komt? Mijn antwoord is: de omgeving, de voorgeschiedenis, het toeval dat iemand een zaal binnenliep. Dat antwoord past. Het past altijd, en daar zit de moeilijkheid. Een model dat op alles past is daarmee nog niet onjuist, maar weerleggen kun je het niet, en wat niet te weerleggen valt, staat ongemakkelijk dicht bij geloven.
De derde is de proef met de knal. Een voornemen, iets wat alleen in het hoofd bestaat, verandert daar wat een reflex van de hersenstam losmaakt. De verwachting reikt dus omlaag tot in het oudste deel van het systeem. Voor een voorspellend brein is dat mooi. Voor de scheiding die ik graag maak tussen het organisme dat doet en het bewustzijn dat achteraf vertelt, is het lastiger. Het verhaal komt soms kennelijk voor de daad, en doet dan iets.
Terug naar de bank
Blijft over wat er te zien is. Een man van negenendertig, de snelste handen van zijn eeuw, in een pak op een bank in een Londense studio. Naast hem een komiek. Dan gebeurt er iets, en een tiende seconde lang is de grootste bokser aller tijden iemand met zijn ogen dicht en zijn schouders bij zijn oren. Daarna lacht de zaal, en begint iedereen, Ali voorop, te vertellen wat er gebeurd is.
Literatuur
Over de schrikreflex en de gerichte afweer
- Landis & Hunt, The Startle Pattern (1939)
- Ekman, Friesen & Simons, “Is the startle reaction an emotion?” (1985)
- Koch, “The neurobiology of startle” (1999)
- Graziano & Cooke, “Parieto-frontal interactions, personal space, and defensive behavior” (2006)
- Goffman, “Response Cries”, in Forms of Talk (1981)
Over de glijdende schalen
- Sokolov, Perception and the Conditioned Reflex (1963)
- Graham, “Distinguishing among orienting, defense, and startle reflexes” (1979)
- Lang, Bradley & Cuthbert, “Emotion, attention, and the startle reflex” (1990)
- Grillon e.a., “Anxious responses to predictable and unpredictable aversive events” (2004)
- Tipton, “The initial responses to cold-water immersion in man” (1989)
Over reactietijd en training onder druk
- Hick, “On the rate of gain of information” (1952)
- Valls-Solé e.a., “Patterned ballistic movements triggered by a startle in healthy humans” (1999)
- Nieuwenhuys & Oudejans, “Anxiety and perceptual-motor performance” (2012)
- Renden, Savelsbergh & Oudejans, “Effects of reflex-based self-defence training on police performance in simulated high-pressure arrest situations” (2017)
Bronnen voor Blauers beweringen en het fragment
- Blauer SPEAR: The Science
- Blauer SPEAR: homepage
- Substack: Where to start
- Substack: The Jack-in-the-Box Lesson
- Substack: Does Boxing Head Movement Work In A Street Attack?
- Police1: The Universal Flinch Theory
- Men’s Fitness (2011) over de SPEAR-training, via Scribd
- Over Ali, Starr en Parkinson in 1981
- Blauers LinkedIn-bericht over Ali en ACP (awareness, consent, preparation), november 2026
