Lees dit niet als u morele geruststelling zoekt
Geachte Lezer,
Dit essay is geen pleidooi, geen aanval en geen moreel standpunt.
Het is een analyse van hoe gedrag, drift en macht zich tot elkaar verhouden zodra samenleven noodzakelijk wordt. Wie hier een oordeel zoekt over goed en kwaad, zal teleurgesteld raken. Wie bevestiging zoekt van bestaande overtuigingen evenzeer.
Het uitgangspunt is eenvoudig en ongemakkelijk: de mens kiest zijn regels niet, maar internaliseert oplossingen die ooit functioneel waren. Wanneer die oplossingen verstarren, ontstaan frictie, walging en morele hysterie — niet omdat “het kwaad” toeneemt, maar omdat het systeem zichzelf verdedigt.
Het grensgeval dat in de tekst wordt gebruikt is geen onderwerp, maar instrument. Wie dat verschil niet wil of kan maken, kan hier beter stoppen.
Dit stuk vraagt geen instemming, alleen aandacht.
Met vriendelijke groet en gebogen hoofd,
Peter Koopman
Stel je een land voor
Stel je een land voor waar iedereen rood haar heeft.
Niemand uitgezonderd. Rood is daar geen kenmerk, maar achtergrondruis.
Wie blond is, valt op. Wie zwart haar heeft, wordt bekeken.
Niet veroordeeld — bekeken.
Stel je een land voor waar iedereen dezelfde huidskleur heeft.
Niet omdat men dat besloten heeft, maar omdat het zo is gegroeid.
Waar “diversiteit” geen ideaal is, maar een statistische afwijking.
Stel je een land voor waar seksuele interesse vrijwel altijd in één richting wijst.
Niet omdat men is opgevoed zo te denken, maar omdat het zo voorkomt.
Wat betekent daar normaal?
En stel je, oncomfortabeler nog, een land voor waar bepaald gedrag
— dat wij hier als ondenkbaar beschouwen —
niet opvalt, niet benoemd wordt, niet moreel geladen is.
Wat zou daar “afwijkend” heten?
Die vraag is geen provocatie.
Ze is methodisch.
Normaal bestaat niet — frequentie wel
Wat wij normaal noemen, is geen natuurfeit.
Het is een statistisch bijproduct dat achteraf moreel wordt aangekleed.
Wat vaak voorkomt:
- voelt veilig
- oogt vanzelfsprekend
- wordt onzichtbaar
Wat zeldzaam is:
- valt op
- roept aandacht op
- activeert afweer
Dat mechanisme is oud, blind en efficiënt.
Het heeft niets met waarheid te maken.
Hier begint het ongemak.
De mens handelde al voordat hij dacht
(David Hume)
De mens handelt niet omdat hij goede redenen heeft.
Hij verzint redenen omdat hij al heeft gehandeld.
Dat is geen cynisme, maar observatie.
Affect, neiging, aversie, lust, angst —
dat zijn de motoren.
Rede is het commentaar achteraf.
Morele verontwaardiging is geen rem,
maar een rechtvaardiging van een al bestaand gevoel.
Daarmee is “goed” geen oorsprong,
maar een bijsluiter.
Drift is geen tekort, maar druk
(Friedrich Nietzsche)
Waar Hume stopt, gaat Nietzsche door.
Drift is geen gemis dat moet worden aangevuld,
maar expansie die een uitweg zoekt.
De zogeheten wil tot macht is geen ideologie
en al helemaal geen heroïek.
Het is richtingloos potentieel:
- meer effect
- meer bereik
- meer intensiteit
Het organisme wil niet “goed” zijn.
Het wil werken.
Dat opportunisme is geen ontsporing.
Het is de pre-reflexieve bedrijfsstand.
Samenleven vereist remming
En hier gebeurt iets cruciaals.
Zodra individueel opportunisme:
- voorspelbaarheid ondermijnt
- escalatie veroorzaakt
- groepscohesie schaadt
ontstaat er tegenkracht.
Niet vanuit moraal.
Maar vanuit kostenbeheersing.
Samenlevingen hoeven opportunisme niet te elimineren.
Ze hoeven het alleen af te remmen.
Dat is geen verheffing van de mens,
maar een technische ingreep.
Het ‘ik’ als onderhandelingsresultaat
Het menselijke ik is geen kern.
Het is een relationeel compromis.
Het ontstaat:
- door spiegeling
- door correctie
- door verwachting
Zonder ander geen ik.
Zonder context geen identiteit.
Autonomie is geen beginpunt,
maar een luxe-effect binnen nauwe marges.
Hier raakt het denken van
Erving Goffman
zijn scherpste punt:
het sociale leven is geen waarheidsregime,
maar een toneel.
Niet het zijn wordt gereguleerd,
maar het tonen.
Detectie is beslissend, niet schuld
De boef wordt niet gestraft omdat hij boef is.
Hij wordt gestraft omdat hij gepakt is.
Samenlevingen sanctioneren geen intenties.
Ze sanctioneren zichtbaarheid.
Wat:
- niet wordt gezien
- niet herleidbaar is
- binnen de ruis blijft
bestaat voor het systeem niet.
Regels zijn geen oorzaak,
maar rationalisaties achteraf.
Seks: de ultieme verstoring
Waarom ontspoort dit debat altijd bij seks?
Omdat seks:
- totale aandacht opeist
- het lichaam mobiliseert
- de dood tijdelijk buitensluit
Seks is geen plezier.
Dat is bijvangst.
Seks is existentiële bevestiging.
Daarom besmet zij alles wat zij raakt:
- macht
- status
- moraal
- walging
Daarom wordt zij zo streng gereguleerd.
Het grensgeval
Hier verschijnt het onderwerp
dat nooit het onderwerp mag zijn.
Niet om het te verdedigen.
Maar om het mechanisme te tonen.
Niet het ik is fout.
Niet de drift.
Maar de onvermijdelijke expressie
die niet frontstage-compatibel is.
Samenlevingen kunnen geen zijn reguleren.
Ze kunnen alleen uiting reguleren.
Niet uit rechtvaardigheid,
maar uit systeembehoud.
Macht leert fluisteren
(Michel Foucault)
Moderne macht verbiedt niet.
Ze internaliseert.
Niet:
“Dit mag niet.”
Maar:
“Dit ben jij.”
“Dit is gezond.”
“Dit is normaal.”
Discipline wordt pas efficiënt
wanneer het subject zichzelf corrigeert
voordat ingrijpen nodig is.
De ketting wordt gedragen
als identiteit.
Umwertung als techniek
Wat Nietzsche zag als herwaardering,
wordt hier beheer.
Drift verdwijnt niet.
Ze wordt hernoemd:
- agressie → competitie
- dominantie → verantwoordelijkheid
- controle → zorg
- opportunisme → deugd
Niet onderdrukking,
maar omleiding.
Dezelfde energie.
Andere verpakking.
De kernfrictie
En hier ontstaat het onbehagen.
Niet omdat de mens vrij was
en die vrijheid verloor.
De mens was nooit vrij.
Maar hij was flexibel.
Wat verdwijnt is geen vrijheid,
maar herafstemmingsvermogen.
Regels die ooit functioneel waren,
worden statisch.
Ze overleven hun context
en keren zich tegen het organisme
dat ze ooit dienden.
De mens verliest zichzelf niet
— hij wordt afgeremd
Negatiever, maar juister:
De mens wordt geremd in zijn opportunisme.
Dat is geen moreel oordeel.
Dat is een constatering.
Cultuur is geen bevrijding.
Geen onderdrukking.
Maar frictiebeheersing.
Dat dit schuurt,
betekent niet dat het fout is.
Het betekent dat het organisme
nog niet volledig gesust is.
Slot
Het onbehagelijke gevoel
dat dit alles oproept
is geen pessimisme.
Het is systeemfrictie.
Niet de mens koos de regel.
De regel overleefde de mens.
En wie dat ziet,
kan niet meer onschuldig gehoorzamen
— maar ook niet simpel ontsnappen.
Dat spanningsveld is het moderne bestaan.
Geen oplossing.
Geen verlossing.
Alleen het ongemakkelijke voordeel
van helderheid.
Maar wat doen we met de praktiserende pedoseksueel?
Literatuurlijst
1. Drift, affect en rationalisatie (fundament)
· A Treatise of Human Nature — David Hume
Het klassieke fundament: moraal als afgeleide van affect. Onmisbaar voor je Humeaanse botsing.
· An Enquiry Concerning the Principles of Morals — David Hume
Compactere uitwerking van dezelfde these: reden volgt, ze leidt niet.
· Descartes’ Error — Antonio Damasio
Neurowetenschappelijke bevestiging van Hume: emotie is geen ruis, maar voorwaarde voor besluitvorming.
2. Expansie, opportunisme en herwaardering (Nietzsche-lijn)
· Beyond Good and Evil — Friedrich Nietzsche
Moraal als symptoom, niet als waarheid. Essentieel voor je analyse van opportunisme.
· On the Genealogy of Morals — Friedrich Nietzsche
Onmisbaar voor Umwertung aller Werte als historisch proces, niet als moreel project.
· The Will to Power — Friedrich Nietzsche
Ruw, fragmentarisch, maar conceptueel passend bij drift als druk, niet als keuze.
3. Macht, internalisering en discours (Foucault-kern)
· Discipline and Punish — Michel Foucault
Dé sleuteltekst voor jouw these: straf verschuift van lichaam naar subject.
· The History of Sexuality Volume 1 — Michel Foucault
Seks niet als onderdrukt domein, maar als discursief geproduceerd object.
· Power/Knowledge — Michel Foucault
Helder inzicht in kennis als machtsinstrument, geen neutrale waarheid.
4. Normalisering, rolgedrag en zichtbaarheid
· The Presentation of Self in Everyday Life — Erving Goffman
Fundament voor je onderscheid tussen zijn en tonen.
· Stigma — Erving Goffman
Cruciaal voor het begrijpen van uitsluiting als sociaal proces, niet als moreel oordeel.
5. Simulatie, verstarring en leegte (Baudrillard-lijn)
· Simulacra and Simulation — Jean Baudrillard
Regels en waarden die alleen nog naar zichzelf verwijzen.
· The Transparency of Evil — Jean Baudrillard
Goed en kwaad opgelost in beheer, veiligheid en preventie.
6. Evolutie, opportunisme en sociale beheersing
· Behave — Robert M. Sapolsky
Gedrag zonder moraal, van milliseconde tot evolutie.
· The Selfish Gene — Richard Dawkins
Opportunisme als biologische basis, los van morele framing.
· Moral Origins — Christopher Boehm
Moraal als groepscontrolemechanisme tegen excessief opportunisme.
7. Seks, macht en grensgevallen
· Sexual Behavior in the Human Male — Alfred Kinsey
Ruwe data, geen moraal. Belangrijk voor normaliteit als frequentie.
· The Anatomy of Disgust — William Ian Miller
Walging als sociaal regulatiemechanisme.
8. Aanvullend
· The Denial of Death — Ernest Becker
Seks, macht en cultuur als ontkenning van sterfelijkheid.
· The Ego Tunnel — Thomas Metzinger
Het ik als model, niet als kern.
————
