Een kooi met uitzicht — maar zonder sleutel
Beste Gevangene,
We leven in een land waar iedereen zijn mening mag hebben, zolang hij die maar niet meent.
Het bijgevoegde stuk — “De Morele Kooi” — is een klein filosofisch molotovcocktailtje, bedoeld om de façade van morele zelfgenoegzaamheid wat te laten roken. Geen woke of rechts, geen preek of pamflet — gewoon een dissectie van de mens als moreel dier dat zijn eigen ketenen aanbidt.
Het stuk citeert Nietzsche, Freud, Foucault, Girard en Darwin, maar ademt vooral dat wat ze gemeen hadden: ongeduld met hypocrisie.
Het mag schuren, het mag vloeken — want als moraal nooit pijn mag doen, is het niets meer dan theater.
Durft u dit nog te lezen?
Of blijft men liever netjes in de kooi, met uitzicht op vrijheid?
Met ondeugende groet,
Peter Koopman
De Morele Kooi
Over de lafheid van onze morele beschaving
We leven in een tijd waarin morele verontwaardiging de nieuwe valuta is, en lafheid de munt waarin we betalen. Iedereen roept om vrijheid, maar zodra iemand die vrijheid feitelijk benut — buiten het morele hekwerk om — breekt de paniek uit. We hebben vrijheid verworden tot een gereguleerd ritueel: toegestaan, zolang het niemand écht pijn doet. Dat is geen vrijheid. Dat is gedragsconditionering met een glimlach.
De mens is niet moreel; hij is strategisch. Nietzsche wist het al: moraal is een wapen, geen waarde. Ze dient om macht te verbergen achter het masker van deugd. Foucault voegde eraan toe dat macht zich juist nestelt in de norm — in dat wat we vanzelfsprekend zijn gaan vinden. En Girard, de antropologische scherpslijper, zag dat onze moraliteit slechts een vernislaag is over het zondebokmechanisme. Wij vernietigen om de vrede te bewaren, en noemen dat ‘rechtvaardigheid’.
Wie zich aan de regels houdt, speelt een spel waarvan de uitkomst al vaststaat. Freud zou zeggen: het Über-Ich heeft de teugels overgenomen — het collectieve geweten als onderdrukkingsmechanisme. Sapolsky zou daar biologisch nuchter aan toevoegen: moreel gedrag is evolutionair handig zolang het de groep ten goede komt, maar zodra de omstandigheden kantelen, verandert de ethiek net zo snel als de prooi van richting.
En toch, de moderne mens klampt zich vast aan zijn morele kompas alsof het een relikwie is. Hij gelooft dat beschaving gelijkstaat aan beheersing, terwijl het slechts de gecodeerde vorm van geweld is. Baudrillard zou zeggen: we leven in een simulacrum van moraliteit — een morele façade waarin symbolen van goedheid de plaats van goedheid zelf hebben ingenomen. We zijn de echo van onze eigen hypocrisie geworden.
De paradox: de zogenaamd vrije mens is gevangen in zijn eigen moraliteit. Hij kan niet handelen buiten het frame, want elke handeling wordt onmiddellijk gecastreerd door schuld, schaamte of publieke veroordeling. We hebben een samenleving gebouwd waarin rebellie gereguleerd is, protest geprotocolleerd, en woede verplicht vriendelijk moet klinken.
De evolutionaire realiteit is harder: gedrag dat werkt, overleeft. Moraal die faalt, sterft uit. Dat is geen cynisme, dat is Darwin. Wat we zien is antagonogenese in actie — botsing schept identiteit, conflict schept cohesie. Elke confrontatie tussen tegengestelden verstevigt de muren van het morele kamp. En zo blijven we, als goed gedresseerde dieren, binnen de lijnen vechten terwijl de hekken dichtgaan.
Misschien is het tijd om te erkennen dat moreel handelen vaak niet meer is dan esthetisch gedrag — een manier om er goed uit te zien in de spiegel van de ander. De echte ethiek zit niet in de regels, maar in de moed om ze te breken.
En wie dat niet begrijpt, mag rustig terug de kooi in. Daar is het veilig. En steriel.
Literatuurlijst
· Baudrillard, J. (1981). Simulacres et Simulation. Paris: Galilée.
· Darwin, C. (1871). The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex. London: John Murray.
· Foucault, M. (1975). Surveiller et punir: Naissance de la prison. Paris: Gallimard.
· Girard, R. (1978). Des choses cachées depuis la fondation du monde. Paris: Grasset.
· Nietzsche, F. (1887). Zur Genealogie der Moral. Leipzig: C. G. Naumann.
· Sapolsky, R. (2017). Behave: The Biology of Humans at Our Best and Worst. New York: Penguin Press.
· Wittgenstein, L. (1953). Philosophical Investigations. Oxford: Blackwell.
