Waarom schaamte instort zodra iedereen meedoet
Deep fake paniek: een identiteitsprobleem, geen technologisch probleem
Beste lezer,
Dit stuk verdedigt deep fakes niet.
Het verdedigt iets dat tegenwoordig zeldzamer is: onderscheid tussen beeld en identiteit.
Wie meent dat een afbeelding zijn “ik” kan beschadigen, gelooft al langer iets wat niet klopt. AI maakt dat alleen zichtbaar. De morele paniek die volgt zegt meer over onze afhankelijkheid van aandacht dan over technologie.
Lees dit niet als u graag gekwetst bent.
Lees het alleen als u bereid bent te overwegen dat schaamte misschien niet wordt veroorzaakt, maar onderhouden.
Met lichte tegenzin maar zonder schaamte,
Peter Koopman
DEEP FAKE VOOR IEDEREEN
Waarom schaamte instort zodra iedereen meedoet
De hysterie rond deep fakes is aandoenlijk voorspelbaar. Wetgeving, morele paniek, slachtofferschap, talkshows met ernstig kijkende hoofden. Alsof we een nieuw monster hebben ontdekt. Alsof de mens tot gisteren probleemloos wist wie hij was.
Dat is natuurlijk onzin.
Deep fakes leggen geen nieuw probleem bloot. Ze maken een oud probleem zichtbaar: de infantiele neiging van de mens om zijn identiteit gelijk te stellen aan beelden. Niet aan gedrag. Niet aan daden. Niet aan consequenties. Maar aan representatie. Wie dat beeld controleert, controleert het zelfgevoel.
Het misverstand: “dit ben ik”
De verontwaardiging draait zogenaamd om schade. Om reputatie. Om schaamte. Maar schaamte ontstaat hier niet door het beeld zelf. Schaamte ontstaat doordat mensen geloven dat een afbeelding iets onthult wat zij zijn. Dat is geen juridisch probleem, maar een cognitieve misvatting.
De deep fake toont niets van de persoon. Hij activeert slechts een intern theater waarin het brein fluistert: anderen zien mij zo. Dat theater bestond al. Instagram was er al. Pornografie was er al. Roddels waren er al. De deep fake is slechts een scherpere spotlamp.
De asymmetrie is het gif
Het echte probleem is niet de deep fake, maar de asymmetrie. Sommigen worden afgebeeld, anderen niet. Sommigen krijgen aandacht, anderen verdwijnen in ruis. Schaamte floreert alleen zolang ze selectief is. Zolang ze exclusief voelt.
En precies daar ligt de simpele, maar voor velen ondraaglijke oplossing:
laat iedereen van zichzelf deep fakes maken.
Niet als protest. Niet als provocatie. Maar als normalisatie.
Op het moment dat iedereen een pornografische, belachelijke, groteske of absurde deep fake van zichzelf produceert, verdwijnt de aura. Het beeld verliest zijn morele gewicht. De schaamte verdampt. Niet omdat mensen plots volwassen worden, maar omdat het mechanisme geen onderscheid meer kan maken.
Schaamte als schaarstegoed
Schaamte functioneert zoals status, geld en aandacht: ze heeft schaarste nodig. Als iedereen “besmet” is, is niemand het. Als iedereen gezien wordt, verliest gezien worden zijn betekenis.
Dat is ook de reden waarom deze gedachte nooit serieus besproken zal worden. De huidige paniek levert te veel op. Morele verontwaardiging is een uitstekend verdienmodel. Wetgeving voedt instituties. Slachtofferschap genereert aandacht. Aandacht genereert bestaansrecht.
Hier raakt dit aan Jean Baudrillard: zodra simulatie zichzelf openlijk als simulatie toont, verliest zij haar macht. Het beeld onttovert zichzelf. Wat overblijft is een kale werkelijkheid waarin niemand meer kan doen alsof hij “zuiver” is.
De glimlach als bedreiging
Wat rest wanneer schaamte instort? Geen chaos. Geen moreel verval. Maar iets veel gevaarlijkers voor het systeem: een glimlach. De glimlach van iemand die doorziet dat hij nooit zijn beeld was. Dat identiteit altijd al theater was. Dat aandacht altijd conditioneel is.
Die glimlach is funest voor wetten, commissies en morele kruistochten. Daarom zal men deep fakes blijven framen als uitzondering, misbruik, pathologie. Want een probleem dat oplosbaar is door ironie, is politiek waardeloos.
Slot
Dit is geen pleidooi vóór deep fakes. Het is een pleidooi tegen de infantilisering van identiteit. Wie zichzelf uitsluitend kent via beelden, zal altijd chantabel blijven. Door technologie, door moraal, door de blik van de ander.
Misschien is de deep fake geen bedreiging, maar een kans. Niet om de waarheid te verbergen, maar om eindelijk te zien hoe weinig die beelden ooit met waarheid te maken hadden.
Wie daar niet om kan glimlachen, is niet beschadigd door AI.
Die was het al.
——–
