De fictie van de wil — waarom uw spieren u uitlachen
Beste lezer,
U denkt dat u traint omdat u dat wilt. Dat u karakter heeft. Discipline. Een sterke wil.
Dat u zichzelf overwint, elke keer dat u de trap verkiest boven de lift.
Helaas.
Uw lichaam had simpelweg geen zin meer om inefficiënt te zijn.
De spiergroei waar u zo trots op bent, is geen overwinning van de geest, maar een noodgreep van het metabolisme. Een reorganisatie van de energiehuishouding — niets meer, niets minder.
De biologie kent geen wil, slechts noodzaak.
Uw brein kijkt achteraf toe en verzint er een heldenverhaal bij. “Ik wilde dit.” Ja hoor.
De waarheid: u bent het werktuig van uw eigen cel-economie. En zodra de prikkel wegvalt, draait het systeem alles keurig terug.
Lees in De fictie van de wil waarom niet u traint, maar uw organisme.
En waarom uw zogenaamde discipline vooral een verhaal is dat uw brein u vertelt om het ondraaglijke draaglijk te houden.
Hartslag omlaag, ego idem,
Peter Koopman
De Fictie van de Wil
Over de Biologische Boekhouding van Vooruitgang
De mens traint, zo zegt men, uit wil. Hij besluit tot actie, overschrijdt grenzen, trotseert de luiheid van zijn soort en prijst zichzelf om zijn karakter. Maar wat hij “wil” noemt, is niet meer dan de stem van zijn biochemische boekhouding.
Trainen is, in essentie, het verstoren van het gebruikelijke — het tijdelijk ontrouwe zijn aan de natuurwet van energiebehoud. Elk organisme is gebouwd op zuinigheid. Energie is zeldzaam, en verspilling wordt in de natuur niet beloond, maar afgestraft. Spieren, neurale netwerken en zelfs gedragsroutines bestaan bij de gratie van nut. Alles wat energie kost zonder voordeel, wordt weggesnoeid.
De mens die traint, meent dat hij door wilskracht de natuur te boven komt. In werkelijkheid dwingt hij het organisme enkel tot herverdeling. De zogeheten “progressie” is geen morele overwinning, maar een energetisch compromis.
Wanneer een spier groeit of een beweging efficiënter wordt, gebeurt dat niet uit bewondering voor jouw discipline, maar omdat het systeem een economisch probleem moet oplossen: de vorige structuur was te duur in gebruik.
Het lichaam is een accountant, geen idealist. Het registreert enkel input en output, belasting en herstel, verlies en winst. Training vormt dus geen daad van vrije wil, maar een automatische correctie op inefficiëntie. De hersenen vertellen er later een heldenverhaal bij — de illusie van agency, van “ik heb dit gedaan”. Damasio zou zeggen: het brein voelt, concludeert en rechtvaardigt, in precies die volgorde.
Robert Sapolsky toonde al aan dat wat wij “wil” noemen, hoogstens een nabeschouwing is van hormonale beslissingen die al genomen zijn. Daniel Kahneman zou het “System 1 in spandex” noemen: snelle, automatische reacties die achteraf door System 2 worden bejubeld als rationele keuzes.
Maar de biologie lacht om deze theaterstukken. Voor haar bestaat geen deugd, slechts aanpassing. Elke groei betaalt men met een verlies elders: spiermassa ten koste van vetreserves, kracht ten koste van souplesse, herstel ten koste van libido of immuunsysteem. De evolutionaire wet luidt: er is geen vooruitgang zonder inlevering.
Pontzer noemde het de “energy ceiling”: het lichaam heeft een vast budget, en elke uitbreiding in één domein vereist bezuiniging in een ander. De atleet die zich sterker waant, is in werkelijkheid een herverdeelde prioriteit. Hij is niet méér geworden, maar anders.
De ironie? Wanneer de prikkel wegvalt, draait het organisme de investering weer terug. Wat niet meer loont, wordt afgebroken. De spier verdwijnt, de efficiëntie zakt, het “karakter” verdampt. Niet omdat de mens zijn wil verloor, maar omdat het systeem zijn noodzaak verloor.
De zogenaamde vooruitgang is dus geen kwestie van willen, maar van moeten.
Niet het individu beslist, maar zijn cellen.
Samenvattend:
“Training is geen daad van wil, maar een herstructurering van de energiehuishouding. De mens denkt dat hij sterker wordt; het lichaam denkt enkel goedkoper te moeten draaien.”
Literatuur en verwijzingen
- Damasio, A. (1999). The Feeling of What Happens: Body and Emotion in the Making of Consciousness. Harcourt.
- Sapolsky, R. M. (2017). Behave: The Biology of Humans at Our Best and Worst. Penguin Press.
- Pontzer, H. (2021). Burn: The Misunderstood Science of Metabolism. Penguin.
- Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus & Giroux.
- Latash, M. L. (2008). Neurophysiological Basis of Movement. Human Kinetics.
- Friston, K. (2010). The Free-Energy Principle: A Unified Brain Theory? Nature Reviews Neuroscience, 11(2), 127–138.
