BEGEERTE ALS ILLUSIE VAN ONSTERFELIJKHEID

Een kleine waarheid over lust, waar geen mens om vroeg

Een korte waarschuwing vooraf: dit stuk kan tot nadenken leiden

Beste lezer,

Omdat ik vermoed dat je de afgelopen tijd al genoeg luchtige dingen hebt gelezen – recepten, meningen van BN’ers, het beleidsrapport van een of andere commissie waar niemand iets mee doet – stuur ik je hierbij iets dat wél prikt.

Geen pinkgekleurde onzin.
Gewoon de mechaniek van het organisme dat denkt dat het speciaal is.

We praten graag over liefde alsof het een vorm van hogere beschaving is. Een soort erotische theologie voor volwassen kinderen. Maar onder die suikerlaag zit gewoon het oude beest dat al honderdduizenden jaren probeert te vergeten dat het doodgaat.

Ik heb daarom een essay geschreven dat de menselijke begeerte fileert tot op het bot.
Geen romantiek.

Ik ben namelijk in de nacht even in de menselijke begeerte gedoken.
(Let wel: figuurlijk. De letterlijke variant is een stuk chaotischer.)

Wat begon als een losse gedachte bij een neurobiologe van in het programma van WNL, is uitgelopen op een essay waarin ik:

• Girard over mimese ontvoerde,
• Perel uit haar relatietherapie trok,
• Goffman van het toneel sleepte,
• Baudrillard uit zijn hyperrealiteit rukte,
• Becker en Camus aan het infuus van sterfelijkheid hing,
• en de biologie opriep als getuige á charge.

Het resultaat: een ontluisterend en tegelijk vermakelijk inkijkje in wat “lust” nou werkelijk is.
Spoiler: het is een sterfelijk organisme dat even vergeet dat het sterfelijk is.

Girard, Perel, Goffman, Baudrillard, Becker – ze lopen als een meedogenloze stoet door dit stuk heen. En ja, het prikt. Alles wat echt is, prikt.

Mocht je in de waan leven dat begeerte iets verhevens is – lees niet.
Mocht je nog geloven dat monogamie een romantisch sprookje is – lees vooral niet.
En mocht je denken dat je een rationeel wezen bent – lees al helemaal niet.

Voor de rest: veel plezier.
En neem gerust een glas wijn.
Zelfs de waarheid glijdt iets soepeler naar binnen als je de randjes vooraf al wat hebt ingesmeerd.

Hartelijke groet,
Peter Koopman

BEGEERTE ALS ILLUSIE VAN ONSTERFELIJKHEID

Lust, macht, mimese en het wanhopige organisme dat zijn sterfelijkheid probeert te vergeten

Inleiding: De flits vóór het denken

Ik zit te kijken naar een gesprek van WNL op Zondag.
Aan tafel: een neurobiologe Brankele Frank, die weet waar ze het over heeft, scherp van geest, rustig in de presentatie, professioneel in de houding. En dan gebeurt het.

Geen romantiek, geen poëzie.
Gewoon die oeroude bliksemschicht: die zou ik wel doen.

Niet omdat ik een barbaar bent.
Maar omdat 300 milliseconden vóór jij dacht dat je “inhoudelijk zat te luisteren,” mijn brein al iets heel anders had beslist.

Het organisme registreert geen “mens,” maar:

• een mogelijk vruchtbare partner
• een hoogstatussignaal
• een prestigemerk
• een sociaal begeerd object

Daarna pas trekt het frontale bewind zich iets aan van fatsoen, cultuur, en “ik ben toch een beschaafd mens.”
Maar het zaadje is geplant.

En dat zaadje heet begeerte.

1. De biologische machinist: lust als chemische rookbom

Lust is geen voorkeur.
Lust is een truc.

Dopamine en oxytocine bouwen een rookgordijn waardoor je tijdelijk vergeet dat je een sterfelijk dier bent met een einddatum. Het orgasme is niet de beloning voor seks; het is de omkoopbonus van het gen.

Het gen zegt:
“Geef mij transport. Jij krijgt een flitsje hemel.”

Dat is evolutionaire valuta.
Een ordinaire incentive voor een ordinaire klus: DNA doorgeven.

Ik zou het als volgt willen beschrijven:
“Neuken” is mechanisch. Lineair.
Maar seksuele interactie is het glimmende lokmiddel dat het gen gebruikt om het organisme tot reproductie te verleiden.

Het voelt als magie; het is biologie.

2. Mimese: wij verlangen wat anderen verlangen: Girard neemt het woord

Waarom vind ik die neurobiologe aantrekkelijk? Natuurlijk, ze is competent, intelligent, helder. Maar dat is maar de helft van het verhaal.

De andere helft is mimese:
je wilt wat de context laat zien dat waarde heeft.

Ze zit aan tafel bij een man die je respecteert.
Ze spreekt met autoriteit.
Ze wordt bevestigd door een publiek.
Ze straalt kennis uit.

Ik reageert niet op haar, maar op het gereflecteerde verlangen van de groep.

Girard wist dit al: mensen zijn geen autonome subjecten van verlangen. Ze zijn papegaaien van status.

3. De asymmetrie van verlangen: de essentie van de soort

Verlangen hoeft niet wederzijds te zijn.
Sterker: het ís meestal niet wederzijds.

De soort zou allang uitgeroeid zijn als ieder verlangen netjes gespiegeld werd.
Het mechanisme is:

• jij verlangt
• zij bepaalt
• jouw waarde wordt getest in het proces

Zie hier: verleiding als strategie is de beschaafde variant.

Esther Perel: seksuele energie is spanning, geen harmonie

Perel schopt de mythe onderuit:
seksuele aantrekkingskracht ontstaat niet in veiligheid maar in contrast.
In onzekerheid.
In mysterie.
In spanning.

Massage – lees voorspel – is geen ontspanning.
Het is onderhandelingsruimte.
Een ritueel waarin je communiceert:
“Als jij toelaat, verhoog ik jouw waarde én de mijne.”

4. De schaduwzijde: geweld als ruwe reproductiestrategie

De andere kant van hetzelfde mechanisme is donker, maar hoort erbij als je eerlijk wilt zijn.

Een deel van de soort probeert reproductie af te dwingen via geweld.
Verkrachting is biologisch gezien geen seksuele afwijking, maar een agressieve strategie van dominantie en reproductieve opportuniteit.

We hoeven dat niet goed te praten; we moeten het begrijpen.

Sapolsky, Wrangham en Foucault zijn eensgezind:
seks, macht en geweld zijn geen aparte domeinen – het zijn lagen van hetzelfde territoriale systeem.

Een man die verkracht voelt macht.
Een slachtoffer voelt fitnessverlies.
De evolutie registreert geen ethiek.

Beestachtig? Ja.
Maar de mens is een beest dat een boekenkast heeft gebouwd om dat te vergeten.

5. Seks als eigendom: Becker, Camus en de angst voor de afgrond

Iedere seksuele interactie voelt als bezit.
En bezit is niets anders dan een symbolische overwinning op de dood.

Becker noemt dit “immortaliteitsprojecten”:
we verzamelen seks, macht, spullen, titels en erkenning om niet te hoeven voelen dat we sterfelijk zijn.

Camus zou zeggen:
de mens zoekt redenen om niet van het viaduct te springen.
Voor de een is dat liefde.
Voor het ander succes.
Voor de derde is dat: ik heb haar gehad.

Daarom is vreemdgaan zoveel pijnlijker dan liefdesverdriet.
Vreemdgaan is geen relatiebreuk.
Het is roof.
Fitnessroof.
Statusroof.
Levenskrachtroof.

Het voelt alsof iemand je longinhoud heeft gestolen.

6. Status, kennis en ouder wordende aantrekkelijkheid

Mijn observatie is dat vrouwen boven de klassieke vruchtbare leeftijd aantrekkelijk kunnen zijn op basis van intelligentie, status en competentie, overeenkomstig met wat Geoffrey Miller voorspelde.

Onze soort selecteert allang niet meer alleen op vruchtbaarheid.

We selecteren op:

• prestige
• vermogen tot sociale navigatie
• intelligentie (een fitness-signaal op zichzelf)
• cultureel kapitaal

Dit maakt dat:

• een 45-jarige intelligentie-sexy kan zijn
• een 50-jarige leider begeerlijk kan zijn
• een 25-jarige knappe onbenul minder interessant kan zijn dan een 38-jarige geesteskanjer

De moderne mens vreet status met dezelfde gulzigheid waarmee hij vroeger vruchtbaarheid at.

7. Goffman: seks is een toneelstuk met rollen

Goffman leert ons dat de mens een acteur is.

Er is geen “ware zelf.”
Er zijn slechts rollen, scripts, maskers.

De neurobiologe die je aantrekkelijk vond, speelde ook een rol:

• deskundige
• autonoom
• niet onder de indruk
• gecontroleerd charisma

En dat is precies waarom ze aantrekkelijk is:
je verlangt niet naar haar, maar naar de rol.

Mensen vallen zelden voor personen.
Ze vallen voor performances.

8. Baudrillard: begeerte is een fantasie van een fantasie

Baudrillard gaat nog verder:
je begeert haar niet.
Je begeert het beeld van haar.

De simulacra:

• kennis
• zekerheid
• autoriteit
• prestige
• wetenschappelijkheid

Het is geen mens dat je wenst, maar een symbool dat jouw ego vertelt:
“Als dit op mij reageert, dan besta ik écht.”

Het is geen verlangen naar seks, maar naar bevestiging in spiegelvorm.

9. De eeuwige honger: waarom het nooit genoeg is

Waarom blijven we jagen?
Waarom is één keer niet genoeg?
Waarom sterft begeerte zodra het wordt ingewilligd?

Omdat begeerte niet gaat over de ander.
Het gaat over jouw status, jouw waarde, jouw levenskracht.

Bevestiging is bederfwaar.
Het rot snel.
Dus moet je blijven halen.

Nieuwe overwinningen.
Nieuwe aandacht.
Nieuwe bewondering.
Nieuwe lichamen.
Nieuwe bevestiging.

Dat maakt monogamie evolutionair gezien een koorddans op olie.

10. Conclusie: De mens: een lustgedreven sterveling die zichzelf probeert te overschreeuwen

Mijn nachtgedachte blijkt geen dwaasheid.
Het is een laserpunt in de kern van de menselijke soort.

Begeerte is het theater waarin een sterfelijk dier met bloedserieuze overtuiging speelt dat het onsterfelijk is.
We jagen geen lichamen; we jagen bevestiging.
We bezitten geen partners; we bezitten illusies.
We zoeken geen seks; we zoeken levenskracht.
We doen alsof we liefde bedrijven; we onderhandelen over status.

En we doen dat allemaal met een intensiteit waar je bijna respect voor moet hebben.